Την 19η Οκτωβρίου 1912 η Σαμοθράκη απελευθερώθηκε από τον οθωμανικό ζυγό, μετά από αιώνες σκλαβιάς. Συγκεκριμένα, ελληνικά πολεμικά πλοία κατέπλευσαν στον όρμο της Καμαριώτισσας και αποβιβάστηκε άγημα πεζοναυτών, γεγονός που σηματοδότησε την κατάληψη του νησιού με ελάχιστες συγκρούσεις.
Η μέρα αυτή γιορτάζεται ως ορόσημο για το νησί αλλά και για το Βορειοανατολικό Αιγαίο, καθώς η ελληνική σημαία κυμάτισε και επί του εδάφους της Σαμοθράκης. Η Σαμοθράκη είχε τεθεί υπό τουρκική κυριαρχία από το έτος 1479 και παρέμεινε υπόδουλη για πάνω από τέσσερις αιώνες.
Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, το νησί πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος. Την 1η Σεπτεμβρίου 1821 σημειώθηκε η σφαγή πολλών κατοίκων, γεγονός που στο νησί χαρακτηρίζεται ως «ημέρα χαλασμού».
Στη δεκαετία του 1910, στο πλαίσιο των Βαλκανικών Πολέμων, το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό έδρασε αποφασιστικά στο Αιγαίο, με στόχο την απελευθέρωση των νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου.
Στις 19 Οκτωβρίου 1912, η αποβίβαση στο νησί και η άμεση υψωση της ελληνικής σημαίας αποτέλεσε το τελειωτικό βήμα της απελευθέρωσης.
Το πρωί της 19ης Οκτωβρίου έφθασε ο ελληνικός στόλος στο νησί. Οι κάτοικοι υποδέχθηκαν με έντονη συγκίνηση το άγημα των πεζοναυτών.
Κατά την επίσημη αναφορά, ο σημαιοφόρος Κ. Παναγιώτου, με το ελληνικό άγημα, εγκατέστησε φρουρά, κατέλαβε το λιμάνι και ύψωσε την ελληνική σημαία στο λιμεναρχείο της Σαμοθράκης.
Την ίδια ημέρα τελέστηκε δοξολογία στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Χώρα, και στη συνέχεια έγινε κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο πεσόντων.
Η απελευθέρωση της Σαμοθράκης δεν ήταν απλώς μια τοπική ιστορική στιγμή, αλλά εντασσόταν στο ευρύτερο πλαίσιο της εδραίωσης της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο.
Σήμερα, η 19η Οκτωβρίου αποτελεί ημέρα μνήμης και τιμής για το νησί — με εκδηλώσεις, δοξολογίες και παρελάσεις. Ταυτόχρονα όμως, εγείρει ζητήματα και προκλήσεις για το μέλλον της Σαμοθράκης: την κατοίκηση, τη διατήρηση του πληθυσμού και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Καθώς τιμούμε την επέτειο της 19ης Οκτωβρίου 1912, ας μην επαναπαυόμαστε μόνο στη στιγμή της ελευθερίας, αλλά ας εργαστούμε ώστε η ελευθερία αυτή να σημαίνει ανάπτυξη, διάδοση της ιστορίας και ευημερία για όλους τους κατοίκους της Σαμοθράκης — και όχι μόνο για μία ημερομηνία.
