Στις 19 Μαΐου τιμάται η Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, μιας από τις πιο τραγικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Η ημερομηνία συνδέεται με την απόβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα το 1919, γεγονός που σηματοδότησε τη δεύτερη και σκληρότερη φάση των διωγμών σε βάρος του ποντιακού ελληνισμού.
Ο Πόντος αποτέλεσε για αιώνες σημαντικό κέντρο του ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο. Από την αρχαιότητα αναπτύχθηκαν εκεί μεγάλες ελληνικές πόλεις, όπως η Σινώπη, η Αμισός, η Τραπεζούντα, η Κερασούντα, η Αμάσεια, η Αργυρούπολη και τα Σούρμενα. Αρχαιολογικά ευρήματα τοποθετούν την παρουσία των Ελλήνων στην περιοχή πριν από το 1000 π.Χ., ενώ οι πόλεις αυτές συνδέθηκαν διαχρονικά με έντονη εμπορική, πολιτιστική και θρησκευτική δραστηριότητα.
Με την είσοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων, ξεκίνησαν οι διώξεις κατά των χριστιανικών πληθυσμών. Άνδρες επιστρατεύθηκαν στα τάγματα εργασίας, ενώ γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι οδηγήθηκαν σε εκτοπίσεις, κακουχίες και πορείες θανάτου. Την ίδια περίοδο, άτακτες ομάδες, γνωστές ως Τσέτες, δρούσαν στα μετόπισθεν, τρομοκρατώντας ελληνικούς και αρμενικούς πληθυσμούς.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες αναπτύχθηκε και το ποντιακό αντάρτικο, με στόχο την αυτοάμυνα και την προστασία των άμαχων πληθυσμών από σφαγές, λεηλασίες και εκτοπίσεις. Η ένοπλη αντίσταση των Ποντίων συνεχίστηκε έως το 1924, ενώ σε αρκετές περιοχές οι αντάρτες κατάφεραν να διασώσουν γυναικόπαιδα και ηλικιωμένους, παρά τις μεγάλες απώλειες και τις βαριές θυσίες.
Το 1918, μετά την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον πόλεμο, αναπτερώθηκαν οι ελπίδες για τη δημιουργία ανεξάρτητης Ποντιακής Δημοκρατίας. Το ποντιακό ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο διπλωματικών διαβουλεύσεων και διεργασιών, ωστόσο η Μικρασιατική Καταστροφή και οι εξελίξεις στην περιοχή οδήγησαν στο τέλος αυτού του οράματος. Η 19η Μαΐου 1919 θεωρείται σημείο καμπής, καθώς σηματοδότησε την έναρξη της πιο βίαιης φάσης των διωγμών μετά την άφιξη του Κεμάλ στη Σαμψούντα.
Ο απολογισμός υπήρξε βαρύς. Υπολογίζεται ότι περίπου 350.000 Ελληνοπόντιοι έχασαν τη ζωή τους, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη οδηγήθηκαν στην προσφυγιά. Όσοι διασώθηκαν κατέφυγαν στην Ελλάδα, στον Καύκασο, στη νότια Ρωσία και σε άλλες περιοχές, μεταφέροντας μαζί τους τις μνήμες του ξεριζωμού και της βίας. Κατά την άφιξή τους στην Ελλάδα, πολλοί πέρασαν από καταυλισμούς και χώρους καραντίνας στη Μακρόνησο, τον Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, την Κόρινθο και άλλες περιοχές της χώρας.
Το 1994, η Βουλή των Ελλήνων αναγνώρισε επίσημα τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Μικρασιατικού Πόντου και καθιέρωσε τη 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης.
Κ.Π.
