Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί ημέρα εθνικής μνήμης για την Ελλάδα, καθώς σηματοδοτεί την άρνηση της χώρας στο τελεσίγραφο της Ιταλίας το 1940 — το ιστορικό «ΟΧΙ» που οδήγησε στην εμπλοκή της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, πολλοί αναρωτιούνται γιατί η Ελλάδα επέλεξε να γιορτάζει την έναρξη ενός πολέμου και όχι την απελευθέρωση ή τη λήξη του.
Λίγο μετά τις 3:00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, η ιταλική κυβέρνηση απέστειλε στην Αθήνα τελεσίγραφο μέσω του πρέσβη της Ιταλίας, Εμανουέλε Γκράτσι, προς τον τότε πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά. Το έγγραφο απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση του ιταλικού στρατού από την ελληνοαλβανική μεθόριο, προκειμένου να καταλάβει στρατηγικά σημεία της χώρας, όπως λιμάνια και αεροδρόμια.
Αφού διάβασε το τελεσίγραφο, ο Μεταξάς απάντησε στα γαλλικά με τη φράση «Alors, c’est la guerre» («Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο»). Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του ίδιου του Γκράτσι, ο Έλληνας πρωθυπουργός τον κοίταξε κατάματα και απάντησε απλώς «Όχι», προτιμώντας τη θυσία από την υποταγή. Το τελεσίγραφο προέβλεπε ότι η επίθεση θα ξεκινούσε στις 6:00 το πρωί, ωστόσο, γύρω στις 5:30, ο ιταλικός στρατός εισέβαλε αιφνιδιαστικά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, σηματοδοτώντας την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.
Σε αντίθεση με πολλές άλλες χώρες που γιορτάζουν τη λήξη των πολέμων τους, η Ελλάδα επέλεξε να τιμά την ημερομηνία της εισόδου της στη μάχη. Αυτή η επιλογή έχει απασχολήσει ιστορικούς και εκπαιδευτικούς, καθώς η χώρα φαίνεται να είναι από τις λίγες που εορτάζουν την αρχή ενός πολέμου και όχι την απελευθέρωσή τους.
Η εξήγηση ωστόσο βρίσκεται στα ίδια τα ιστορικά γεγονότα που ακολούθησαν. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ελλάδα δεν βίωσε μια περίοδο ειρήνης, αλλά μπήκε αμέσως στη δίνη του εμφυλίου πολέμου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν υπήρχε μια ενιαία ημερομηνία εθνικής απελευθέρωσης που θα μπορούσε να συμβολίσει το τέλος των δεινών της χώρας. Έτσι, καθιερώθηκε η 28η Οκτωβρίου ως ημέρα τιμής της εθνικής αντίστασης και της ενότητας του λαού απέναντι στον ξένο κατακτητή.
Επιπλέον, η 9η Μαΐου 1945 — ημερομηνία που θεωρείται επίσημα η λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη — δεν ταίριαζε στο ελληνικό ιστορικό πλαίσιο, καθώς η χώρα είχε ήδη απελευθερωθεί τον Οκτώβριο του 1944. Έτσι, η 28η Οκτωβρίου έμεινε ως το σύμβολο της αποφασιστικότητας και του σθένους ενός έθνους που προτίμησε τον αγώνα από την υποταγή.
Η ημέρα αυτή, επομένως, δεν αποτελεί απλώς μια επέτειο μνήμης. Είναι υπενθύμιση της δύναμης, της αξιοπρέπειας και της εθνικής ενότητας που χαρακτήρισαν τους Έλληνες εκείνης της εποχής. Η 28η Οκτωβρίου μας καλεί να θυμόμαστε ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται ποτέ — κερδίζεται με θάρρος, πίστη και αγώνα.
